Sayılar, formüller ve ‘ilklerle’ dolu bir yaşam: Maryam Mirzakhani

HABER MERKEZİ- Geçtiğimiz günlerde yaşamını kaybeden ve “Fields Madalyasini kazanan ilk kadın” unvanına sahip olan matematikçi Maryam Mirzakhani, ‘ilklerle’ dolu yaşamını tüm kadınlara miras bıraktı.

Zekası ve matematik tutkusuyla sınırları zorlayan Maryam Mirzakhani 3 Mayıs 1977’de Tahran’da dünyaya geldi. Daha henüz lisedeyken 1994 ve 1995 Uluslararası Matematik Olimpiyatları’nda altın madalya kazandı ve 1995’te mükemmel bir skor elde etti. 1999’da, Tahran’daki Sharif Teknoloji Üniversitesi’nden matematik bölümünden mezun oldu. Beş yıl sonra doktorasını kazandı. Harvard Üniversitesi’nde Hiperbolik Yüzeylerde Basit Jeodeziksellik ve Eğrilerin Modül Uzay Hacmi ile ilgi tez hazırladı. 2014 yılında Fields Madalyasini kazanan ilk kadın ve ilk İranlı olarak adını tüm dünyaya duyurdu.

‘Matematiğe olan ilgimi kaybetmiştim’

Tahran’da büyüyen bir çocukken, Maryam’ın matematikçi olma niyeti yoktu. Başlıca amacı sadece bulabileceği her kitabı okumaktı. Okuduğu kitapların etkisi ve Marie Curie ve Helen Keller gibi insanlık tarihine damga vurmuş kadınların biyografilerini izleyerek büyümesi gibi sebepler farkında olarak ya da olmayarak Maryam’ın matematiğe ve bilime olan tutku kapısını araladı.

Maryam, ilkokulu İran-Irak savaşı sona ererken bitirdi ve kapasitesi yüksek öğrenciler için fırsat olan bir okula girdi. Yeni okulundaki ilk haftasında, şimdi St. Louis’de Washington Üniversitesi’nde matematik profesörü olan ve ömür boyu arkadaşı olacak olan Roya Beheshti ile tanıştı.

Maryam’ın okuldaki ilk yılında matematikle arası pek de tahmin edildiği gibi gitmedi. Üstelik matematik öğretmeni bile Maryam’ın bu konuda yetenekli olduğunu düşünmüyordu.Yıllar sonra ünlü bir matematikçi olduğunda ve o günleri hatırladığında, “Matematiğe olan ilgimi kaybetmiştim” diyecekti Maryam… Fakat bir sonraki yıl gösterdiği başarı Maryam’ın “O bir yıldızdı” şeklinde anılmasına sebep oldu.

‘İlk sen olsan bile bunu yapabilirsin’

Maryam’ın hayatı hep ilklerle dolu oldu. Lisedeyken Bilişim Uluslararası Olimpiyatı’na gidebilmek için ön eleme sınavına girdi. O ve en yakın arkadaşı Roya Beheshti, bu sınavla da yetinmeyerek okul müdürlüğüne gitti. Amaçları lise düzeyindeki erkek öğrenciler için hazırlanan matematik problem çözme derslerinin kız öğrenciler içinde hazırlanmasıydı. Maryam, Uluslararası Matematik Olimpiyat ekibinde asla bir kız öğrencinin olmayacağı gerçeğini kabullenmedi. O’nu destekleyen okul müdürü ise, “İlk sen olsan bile bunu yapabilirsin” diyerek Maryam’ı sayıların dünyasına bir adım daha itti.

Maryam ve Roya henüz 17 yaşındayken İran Matematik Olimpiyat Takımı kurdular. Maryam’ın Olimpiyat sınavındaki puanı ilk madalyasını kazandırdı. Maryam o günden sonra hem matematiği hem de kendi başarıları keşfetmekten hiç korkmadı. “Matematiğin güzelliğini görmek için biraz enerji ve çaba göstermelisin” diyen Maryam, matematiğin güzelliği içinde kendine yeni bir yaşam kurdu.

Ölümü bile ilkleri getirdi…

Bu yaşama 15 Temmuz 2017 yılında kanser hastalığı sonucu veda eden Maryam, ölümünün ardından bile ilklerle sebep oldu. İran’da pek çok gazete Maryam’ın saçı açık fotoğraflarını yayınladı…

Yaşamını yitirişi dünyada matematik topluluğu için büyük bir kayıp olarak değerlendiren Maryam’ın nerede öldüğü açıklanmadı. Maryam, arkasından gelecek binlerce kadına ilham veren yaşamı ve bilim dünyasına kazandırdıklarıyla ölüme değil ölümsüzlüğe yürüdü.

Çeviri: Melike Bisikletçiler