Dicle Vadisi ve Hevsel Bahçeleri, KHK talan edilecek!

DİYARBAKIR – Dünya Kültür Mirası Listesi’ndeki Dicle Vadisi ve Hevsel Bahçeleri KHK’den alınan yetki ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından “Özel Proje Alanı” ilan edildi. İmara açılma endişesi duyulan bölgeye dair projenin içeriğine ulaşılamazken, 8 bin yıllık Hevsel’de ağaç kıyımına başlandı.

Diyarbakır’ın Sur ilçesinde 28 Kasım 2015’te başlayan ve 104 gün süren şiddetli çatışmalarda devlet güçleri tarafından yerle bir edilen tarihi bölgedeki yıkım halen sürüyor. 6 mahallesinde sokağa çıkma yasağının devam ettiği ilçede yaşayan 40 bin insan evsiz kalmış, bu evlerin olduğu yerler tamamen yıkılmış ve hükümet Suriçi hakkında “acele kamulaştırma” karar vermişti.

Onay beklemeden ağaç kıyımına başlandı

Devletin kendi iktidar belleğini oluşturmak için uyguladığı yıkım politikasına, Sur ile özdeşleşen Dicle Vadisi ve 8 bin yıllık Hevsel Bahçeleri de katıldı. UNESCO tarafından Dünya Kültür Mirası Listesi’ne alınan Dicle Vadisi ve Hevsel Bahçeleri, 644 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 2’nci maddesinin 1’inci fıkrasının (ğ) bendi ve 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 9’uncu maddesi uyarınca Çevre ve Şehircilik Bakanlığı onayı ile “Özel Proje Alanı” ilan edildi.

28 Aralık 2016 tarihinde onaylanan projenin şimdiye kadar askıya çıkması gerekiyordu. Ancak projenin onayına henüz 15 gün kalmasına rağmen Hevsel Bahçeleri’nde yer yer ağaç yıkımına da başlandı.

İçerik hakkında bilgi yok

Bu bölgenin ‘hangi amaçla’ kullanılacağı ise henüz bilinmiyor. ANF’de yer alan habere göre Şehir Plancıları Odası Diyarbakır Şube Eş Başkanı Büşra Cizrelioğulları, projenin askıya alınmasına tepki gösterirken, şu bilgileri paylaştı: “Bu alanda nazım ve imar planı değişiklikleri yapılıyor. Bu alanın askı ilan tutanağına ulaştık, fakat projenin içeriğine dair herhangi bir bilgi edinemedik. Hangi alan özel proje alanı ilan edilmiş. Dicle Vadisi ve Hevsel Bahçeleri çok geniş bir alandır. Birinci uygulama etabı neresidir henüz bilmiyoruz” dedi.

Proje verilmezse itiraz edilecek

Özel Proje Alanı’nın içeriğine ulaşamadıkları için teknik bir çalışma yapamadıklarını vurgulayan Büşra, “Askıda olan planların açık, alanın şeffaf şekilde gösterilmesi ve kamuoyuyla paylaşılması lazım. Buna ilişkin yönetmeliklerde de kesin hükümler var. Halkın kent bileşenlerinin de hakkı gasp ediliyor” dedi.

Yasa ve yönetmeliklerin çıkarılan projelere itiraz etme hakkını verdiğini söyleyen Büşra, Dicle Vadisi ve Hevsel Bahçeleri’ne ilişkin Çevre Şehircilik İl Müdürlüğü’nden projeyi istediklerini, bilgi verilmemesi durumunda itiraz edeceklerini bildirdi.

İmara açılma ihtimali

Projeye 30 gün itiraz sürelerinin olduğunu aktaran Büşra, itiraz etmek için proje içeriğini görmeleri gerektiğini söyledi. Büşra, Özel Proje Alanı ilanıyla neler olabileceğini ise şöyle sıraladı:

“Özel Proje Alanı’nın ilanı aslında başka hiçbir kurumun söz hakkı olmaksızın Çevre Şehircilik Bakanlığı’nın direkt bir şekilde buraya planlarını, parselasyonunu kimseye sormaksızın yapma yetkisi veriyor. Bu başlı başına bir problem. Bakanlık şimdi Dicle Vadisi ve Hevsel Bahçelerini imara mı yoksa cazibe merkezleri haline mi getirecek bilmiyoruz. Hevsel Bahçeleri ve Dicle Vadisi’nin bir kısmı bakanlığa verilmiş durumda. Bu alan parçalı ele alınacak bir yer değil. Bütüncül yaklaşımla korunması gereken bir alandır.”

UNESCO başvurulara sessiz

UNESCO Dünya Miras Listesi’ndeki Dicle Vadisi’nin korunması gereken bir alan olduğunu hatırlatan Büşra, ancak UNESCO’nun yaşanan yıkıma ve çıkarılan projelerle tahribata müdahil olması için yapılan birçok başvuruya karşı sessiz kaldığını söyledi.

UNESCO’nun bireysel ve kurumsal başvuruları kabul etmediğini söyleyen Büşra, “Devletlerarası bir kurum olduğu için bireysel başvurularımıza yanıt alamadık. Bu durumda Türkiye Cumhuriyeti’nin başvuru yapması gerekiyor ki koruma altında olan yerlere ilişkin çalışma yürütsün. Zaten bu durumda devlet kendi yaptığı projeler için başvuru yapmayacağına göre Suriçi kendi kaderine terk edildi” dedi.

OHAL itiraza engel oluyor

Devletin kıyımı teşvik edici projeler hazırladığına ve öncelikli olarak Suriçi’nin ticari amaçlı cazibe merkezi haline dönüştürülebileceğine dikkat çeken Büşra, Dicle Vadisi ve Hevsel Bahçelerinde herhangi bir çatışma yaşanmamasına rağmen buraların projeyle yıpratılmaya çalışıldığını vurguladı.

Bölgenin daha önce konut rezerve alanı ilan edildiğini hatırlatan Büşra, “akıl tutulması” olarak nitelendirdiği projelere OHAL nedeniyle belediye ve sivil toplum örgütlerinin itiraz edemediğine dikkat çekti.

Ağaç kesimi yasal değil

Proje onaylanmadan ağaç kesimine başlandığı da aktaran Büşra, “Yapmak istedikleri her neyse Hevsel Bahçeleri ve Dicle Vadisi’nde 10 gün önce ağaç kesimine de başladılar. Askıda olan bir projenin çalışmasına başlamakta yasal değil. Bizler elimizden geleni yaparak tarihi ve doğal yapıya sahip çıkmaya çalışacağız” diye belirtti.